Zorgen voor je oude ouders is schipperen tussen zelfredzaamheid en afhankelijkheid
Ina Luichies

Zorgen voor je oude ouders is schipperen tussen zelfredzaamheid en afhankelijkheid

Wat betekent het om voor je ouder wordende ouder te zorgen? Mantelzorg, steeds meer volwassen kinderen krijgen ermee te maken. Wat houdt hen bezig en voor welke vraagstukken komen ze te staan?

De laatste levensfase gaat meestal gepaard met afnemende gezondheid, toenemende kwetsbaarheid en daarmee een grotere behoefte aan ondersteuning. Los van de maatschappelijke discussie over wie er verantwoordelijk is voor de zorg voor onze ouderen, zetten veel kinderen, zelf vijftigers en zestigers een stap naar voren. Vaak begint die hulp vanzelfsprekend, af en toe een boodschap, mee naar een afspraak met de dokter. Soms groeit de hulp uit naar dagelijkse zorg voor een dementerende vader of moeder.

Boeken over zorgen voor je ouders

Zorgen voor je eigen hoogbejaarde ouders is een ingrijpende ervaring. Een nieuwe ervaring ook, waarvan de betekenis zich niet zo makkelijk laat doorgronden. Inmiddels is er een flinke hoeveelheid ervaringsliteratuur over de zorg om en voor hulpbehoevende ouders. Het zijn verhalen over lijden, niet altijd even makkelijke relaties met de vader of moeder en veel kritiek op de professionele zorg en een bezuinigende overheid. Verhalen waaruit je de zoektocht naar betekenis en ordening kunt aflezen.

stapel boeken Ina.jpg

Uit de hele stapel die ik heb bestudeerd, pak ik twee voorbeelden. Interessant omdat het een broer en zus betreft die zorgden voor dezelfde dementerende moeder. Twee perspectieven, twee totaal verschillende verhalen. Hun worsteling is dezelfde: hoe kunnen we zo goed mogelijk voor onze moeder zorgen?

Respecteren we haar autonomie, of moeten we erkennen dat zij steeds afhankelijker wordt van ons voor ingrijpende keuzes en beslissingen?

Verschillende opvattingen bij broers en zussen over afhankelijkheid

Op basis van hun ervaringen schreef Cyrille Offermans een essay: Waarom ik moet liegen tegen mijn demente moeder en Marina Offermans een roman: Voorheen mijn moeder. Samen met hun broers en zussen proberen ze hun moeder zo lang mogelijk thuis te laten wonen en ondersteunen haar om zo zelfstandig mogelijk haar leven te leiden. Een belangrijke vraag die zij stellen gaat over de mate waarin hun moeder zichzelf nog kan redden of afhankelijker is dan ze zelf misschien wel wil en kan erkennen.

Josephine, in de roman de alterego van Marina Offermans, is een groot voorstander van autonomie. Zij schrijft:

"Zo lang het ook maar enigszins mogelijk is wil ik mijn moeder graag in een zekere mate van onafhankelijkheid laten, hoe moeizaam ook."

Maar Josephine ziet ook dat de zelfstandigheid van moeder beperkt is:

"Haar leven moet nu heel zwaar zijn. Ik zou haar nu moeten helpen, maar ik maak mezelf wijs dat ze dit nog wel alleen kan, terwijl ik weet dat dat niet zo is. Maar het moet ook voor haar schrijnend zijn, redeneer ik, om het gevoel te hebben zelfs dat uit handen te moeten geven."

Cyrille Offermans beschrijft de verschillen tussen de broers en zussen. Hoe dichter het kind bij moeder woont en hoe intensiever de zorg is, des te realistischer en daarmee pessimistischer de kijk op moeders zelfredzaamheid. Hoe verder weg het kind woont des te meer vertrouwen er is in de mate waarin moeder zelf in staat is om verantwoordelijkheid te nemen. Cyrille twijfelt over moeders zelfredzaamheid:

"[…] Zeker, de optimisten namen zo op het eerste gezicht het meest humane standpunt in, zij zagen mijn moeder ondanks alle gebreken voor vol aan. Mij leek het uiteindelijk humaner haar niet meer voor vol aan te zien. Hooggespannen verwachtingen bewezen haar geen eer, ze maakten het alleen maar erger. Een zekere meegaandheid leek me verstandiger."

Cyrille pleit ervoor om moeder te volgen in haar wereld en te accepteren dat ze nauwelijks nog in staat is om voor zichzelf te zorgen.

Zoeken naar goede zorg en persoonlijke waarden

Gezamenlijk proberen de broers en zussen hun moeder zo goed mogelijk te ondersteunen. Dat lukt niet altijd, ze is vaak verdrietig, angstig en boos. Dat is het directe gevolg van haar toenemende dementie. Veel van hun moeders lijden is niet op te lossen, al zouden ze dat nog zo graag willen. De verhalen van Cyrille en Marina Offermans zijn een zoektocht naar goede zorg. Een zoektocht waarbij hun persoonlijke overtuigingen ter discussie komen te staan. Josephine maakt zich sterk voor autonomie. Zij ziet dat haar moeder zich zonder zorg nauwelijks redt, maar wil haar haar onafhankelijkheid niet afnemen. Cyrille Offermans stelt die overwaardering van autonomie ter discussie. Hij erkent haar afhankelijkheid.

Goede mantelzorg is niet eenduidig. Soms is vasthouden aan persoonlijke waarden belangrijk, soms is er alleen twijfel. De een wil vasthouden aan zelfredzaamheid en regie, de ander wil afhankelijkheid erkennen. En dat bestaat naast elkaar. Dus moet je schipperen. Over je eigen overtuigingen nadenken, ze koesteren en zo nodig bijstellen. Dat maakt onmiskenbaar deel uit van de zoektocht naar goede zorg.

De citaten uit bovenstaand artikel vind je op de paginanummers achter de titels

  • Offermans, C. (2006). Waarom ik moet liegen tegen mijn demente moeder. Amsterdam: Uitgeverij Cossee. (p.40-41). [link naar bol.com]
  • Offermans, M. (2007). Voorheen mijn moeder. Amsterdam: Querido. (p. 65) link naar bol.com

Ben je als mantelzorger op zoek naar boeken die echt kunnen helpen?

Bekijk dan onderstaande titels eens.

  • Braam, S. (2005). Ik heb Alzheimer. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.
  • Braam, S. (2008). Ik blijf thuis. Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.
  • Chast, R. (2015). Kunnen we het niet over iets LEUKERS hebben? Amsterdam: Nijgh & Van Ditmar.
  • Geiger, A. (2012). De oude koning in zijn rijk. Amsterdam: De Bezige Bij.
  • Lanoye, T. (2010). Sprakeloos. Amsterdam: Prometheus.

Over de auteur

Ina Luichies doet promotieonderzoek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht naar de ervaring van kinderen die voor hun ouder wordende ouders zorgen. Haar eigen ervaring als mantelzorger voor haar hoogbejaarde ouders is een belangrijke inspiratiebron. Aan de hand van de vele recent gepubliceerde ervaringsverhalen schetst ze een beeld van wat het betekent om voor je eigen ouders te zorgen.

Zij is als spreker te benaderen via haar website

Over de afbeelding bovenaan: Kunstenaar Suzanne van der Heiden maakte deze tekening van de auteur en haar moeder in ei-tempera

Lifestream plaatst functionele -, analytische- en advertentie cookies, voor een goed functionerende website, gepersonaliseerde dienstverlening en advertenties. Zie ons privacy statement voor meer informatie.

Ja, ik accepteer cookies Nee, liever niet