Wie helpt bij afscheid nemen van een 'moeilijke' man?
Ada Velthoven

Wie helpt bij afscheid nemen van een 'moeilijke' man?

Wat moet je zeggen op de begrafenis van je vader, als je geen gemakkelijke relatie met hem hebt gehad? En je toch een waardig afscheid wilt? Ada Velthoven (62) is humanistisch uitvaartbegeleider en weet dit in 8 stappen aan te pakken.

Onlangs kreeg ik de vraag een toespraak te houden voor een man die door zijn zoons en schoondochters als afstandelijk, niet zo aardig en wat overheersend werd ervaren. Dan ga ik zo te werk:

Stap 1. Vertrouwen

De familie moet me in heel korte tijd in vertrouwen nemen, dus vertrouw ik hun iets toe over mijn eigen ervaringen met de dood. Over dat ik op jonge leeftijd afscheid moest nemen van twee broertjes en mijn vader. Als ik meteen met de deur in huis zou vallen zou het niet werken.

Stap 2. Verdiepen

Ik kan alle tijd nemen voor een gesprek met de familie en dat is heel erg belangrijk. Voor mij staat de overledene centraal: hoe stond diegene in het leven? Hoe werd deze persoon beleefd? Wat heeft hij bijgedragen aan de wereld?

Stap 3. Een thema ontdekken

Ik trof de familie in een hotel aan de Nieuwe Waterweg, op een heel bijzondere plek. En dat bleek niet toevallig te zijn: de familie zelf had ook altijd aan het water gewoond. Dus omdat water een belangrijk thema was in het leven van de overledene, kon ik dat verwerken in mijn toespraak. En vertelde ik dat hij jarenlang vrijwilliger was voor de reddingsmaatschappij KNZHRM.

AA 1967 Javazee Foto Arie van Dijk.jpg

En dat sloot naadloos aan bij één van de zonen die een krant uitgeeft voor zeelui. Hij had daarin een oproep geplaatst om een vlootschouw te houden voor zijn vader. En precies toen ik klaar was met de toespraak, die begon met de kringloop van het water en van het leven, vond er daadwerkelijk een vlootschouw plaats: een flink aantal schepen lag dwars op de stroom in een groep en bracht met de scheepshoorn een laatste saluut aan de overledene. Wat je dan niet kunt plannen, maar wel gebeurde was dat er juist toen een regenboog te zien was.

Stap 4. Kenmerken verzamelen

En hier werd het spannend. Want ik voelde wel aan dat er iets aan de hand was hier, maar daar werd niet onmiddellijk over gesproken. Wat bleek? De (schoon)vader kon zich slecht uiten en was getraumatiseerd door ervaringen in de oorlog. Vaak kom je daar in de loop van het gesprek pas achter. En dan moet je goed afstemmen wat je daar wel of niet over kunt zeggen. Zo vertelden ze hoe nauwkeurig hij altijd alles vastlegde in agenda's die hij niet weggooide. Hele stapels bewaarde hij in een kast. Dat heb ik opgenomen in de toespraak. Mocht iemand iets vertellen wat niet strookte met wat hij wist dat er in zijn agenda stond, kwam hij ermee aan om te bewijzen dat het anders was. Iedereen herkende dat.

Stap 5. Aansluiten bij de taal van de nabestaanden

Ik schrijf altijd de zinnen op tijdens het gesprek, zodat ik woorden gebruik die zij ook gebruiken, dan herkennen zij zich goed in het verhaal.

Zij willen dat ik van de anekdotes die zij vertellen een levensverhaal maak.

Stap 6. Schrijven van de toespraak

En dan ga ik schrijven. Maar niet nadat ik goed heb begrepen wat ik wel en niet kan zeggen en precies weet wat de wensen zijn. En als ik het concept geschreven heb laat ik het aan de familie lezen, zodat zij kunnen toevoegen en schrappen. Ik vind het essentieel dat de toespraak recht doet aan de overledene, het eerlijk en respectvol is en hij niet langer duurt dan 15 minuten.

Stap 7. Uitzoeken van begrafenismuziek

Voor deze familie was het belangrijk de muziek te kiezen bij het thema. Dus klonk tijdens de uitvaart:

Sailing Home van Piet Veerman
Blowing in the Wind van Katie Melua

Stap 8. Hoe hebben zij het verhaal ervaren?

Natuurlijk vraag ik na afloop hoe ze de toespraak hebben ervaren. En dan is het fijn te horen dat ze zich herkend hadden in het verhaal over hun vader en dat ik ze geholpen had om de dood van hun (schoon)vader te verwerken en met hem in het reine te komen."

Contact met een spreker?

Heb je moeite met het schrijven van een toespraak of in memoriam? Neem dan contact op met één van de humanistische uitvaartbegeleiders.

Over de auteur

Ada Velthoven is als spreker verbonden aan de Stichting Humanistische Uitvaartbegeleiding. Zij doet dit als vrijwilliger en ervaart dat als zinvol.

Photocredits: : KNRM-Arie van Dijk

Lifestream plaatst functionele -, analytische- en advertentie cookies, voor een goed functionerende website, gepersonaliseerde dienstverlening en advertenties. Zie ons privacy statement voor meer informatie.

Ja, ik accepteer cookies Nee, liever niet