De wijsheid van het minimalisme
Esther Wit

De wijsheid van het minimalisme

Teveel spullen, teveel zorgen, teveel werk, teveel afspraken. Al dat teveel zorgt voor zijn eigen tekorten: tekort aan tijd, tekort aan aandacht, tekort aan rust. Gelukkig staan we niet alleen in onze drukte. We worden geholpen door nieuwe denkrichtingen die analyseren wat er loos is, en adviseren over ander gedrag. Zoals het minimalisme.

Minimalisme: oorspronkelijk een design-beweging, nu een heuse levensstijl. Overbodige spullen weggooien, minder kopen, je aandacht richten op wat echt belangrijk is, genieten van kleine dingen, dankbaar zijn, rust in je hoofd.

Hoe? Door te oefenen en nieuwe gewoontes aan te leren. Of, zoals ik zelf heb ervaren, een half jaar uit twee fietstassen te leven. Wat een rust! Wat een overzicht!

Minimalism is a tool that can assist you in finding freedom. Freedom from fear. Freedom from worry. Freedom from overwhelm. Freedom from guilt. Freedom from depression. Freedom from the trappings of the consumer culture we've built our lives around. Real freedom (https://www.theminimalists.com/minimalism/)

Epicurisme en de Stoa

Minimalisme is niet echt een nieuwe stroming. Het combineert elementen uit het klassieke Epicurisme en het Stoïcisme.

De Stoïcijnen leerden ons af te zien van mentale drukte, door afscheid te nemen het idee dat we overal invloed op hebben. Maak je niet druk om wat anderen van je denken, op je maatschappelijke positie, over het verleden of over de toekomst. Al die dingen vallen buiten je invloedssfeer. Het enige waar je iets over te zeggen hebt is het hier, het nu en je eigen houding. Die zijn belangrijk, die kun je vormen.

De Epicuristen leerden ons genot als hoogste deugd. En echt genieten doe niet door teveel van alles, maar door kiezen voor wat echt van waarde is. Zoals in de tuin van vriendschap genieten (Epicurus noemde zijn school dan ook 'de tuin').

Je verlangens beheersen en minder waarde hechten aan spullen en status zijn de kern van talloze klassieke levensscholen en religies. Wij, mensen, hebben namelijk al eeuwen last van een teveel. Teveel willen, teveel moeten, teveel hechten. Van de Stoïcijnen en Epicuristen tot de Boeddhisten tot asceten tot monniken: hoe divers hun mensvisie ook is, allemaal wijzen ze op de kwaliteit van (zelf)beperking, matiging en tevredenheid.

Minimalisme groeit

Het hedendaags minimalisme pakt de draad weer op. En niet zonder verdienste. De documentaire 'Minimalism' van Joshua Millburn & Ryan Nicodemus is (naar eigen zeggen) de best bekeken alternatieve documentaire van 2016, podcasts over minimalisme groeien als kool, boeken over spullen weggooien en je huis 'declutteren' verkopen als warme broodjes en nabijgelegen ideeën (zoals 'essentialisme') staan in flinke aandacht.

Ik trek me meestal weinig aan van nieuwe lifestyle-trends. Want je kunt je zomaar verliezen in weer iets nieuws. Ook aan ideeën over hoe je moet leven kun je een teveel hebben.

Ook aan ideeën over hoe je moet leven kun je een teveel hebben.

Wijsheid

Maar bij minimalisme is het toch anders. Er zit wijsheid in. De wijsheid dat we minder nodig hebben dan we denken. Niet omdat we slecht en zondig zijn en onze verlangens moeten onderdrukken. Maar omdat we rijkere verlangens en gevoelens kunnen ontwikkelen als we ons beperken.

Want al die veelheid leidt af. Van onze eigen gedachten en gevoelens bijvoorbeeld. We missen het bijzondere van de individuele ervaring als we ons haasten naar de volgende.

Niet uit plicht maar uit pragmatisme

Ik vind Epicurus vooral verfrissend omdat hij het eenvoudige leven niet uit morele plicht adviseerde, maar uit pragmatisme. Voor hem staan geluk en genieten centraal. Het probleem is dat we niet goed weten hoe we het beste kunnen genieten. Epicurus adviseert ons te leven naar verlangens die natuurlijk en noodzakelijk zijn. De rest is onnodig.

En hoe zag het goede leven er voor hem in praktijk uit?

  • Een leefgemeenschap met vrienden;
  • Samen werk doen dat ook echt waarde toevoegt en nodig is (zoals eten verbouwen en kleren maken);
  • Vrijheid en vrije tijd;
  • Met elkaar filosoferen zodat je zelfinzicht ontwikkelt (waaronder het inzicht dat je eigenlijk niet veel nodig hebt) en je eigen gevoelens en ervaringen kunt delen en begrijpen;

Epicurus formuleerde een eenvoudig recept voor het gelukkige leven, de zogenoemde Tetrapharmakos:

  • de angst voor goden is ongegrond (goden bestaan niet);
  • angst voor de dood is ongegrond (als jij er bent is de dood er niet en andersom);
  • het goede is eenvoudig te verkrijgen;
  • het pijnlijke is eenvoudig te verdragen.

Tetrapharmakos_Epicurus.png

Maatschappijkritisch

Het eenvoudige leven klinkt nogal... eenvoudig, maar het is behoorlijk maatschappijkritisch (en dat was het in de oudheid ook al).

Het eenvoudige leven is ook maatschappijkritisch

Want het bevraagt de kunstmatig opgewekte verlangens in een samenleving. Wij willen niet alleen zelf teveel, maar worden ook gestimuleerd tot meer. Meer informatie, meer nieuws, meer eten, meer kleren, meer entertainment, meer alles.

De eeuwige wijsheid die vrijheid vindt in beperking is een beetje tegen-cultuurlijk. En al helemaal voor ons, levend in een consumptiecultuur. En daarmee is minimalisme meer dan alleen een trend. Het is ook een sociaal en cultureel experiment. Een reactie op een samenleving die leeft op consumptie en opgewekte onvrede.

Minimalisme is een levenshouding van tevredenheid, van meer tijd, je passies volgen, zelf maken in plaats van consumeren, bijdragen aan een mooie wereld, vrijheid en eenvoud, persoonlijke groei en autonome keuzes. De moeite waard.

Meer weten over minder?

https://www.theminimalists.com/

Over de auteur

Esther Wit is humanisticus en werkt als inhoudelijk medewerker bij het Humanistisch Verbond.

Lifestream plaatst functionele -, analytische- en advertentie cookies, voor een goed functionerende website, gepersonaliseerde dienstverlening en advertenties. Zie ons privacy statement voor meer informatie.

Ja, ik accepteer cookies Nee, liever niet