Bestaat er een handleiding voor zinvol en met plezier werken? Via poëzie op zoek naar antwoord
Madea le Noble

Bestaat er een handleiding voor zinvol en met plezier werken? Via poëzie op zoek naar antwoord

Alles aan poëzie is zin. In elk woord ligt een keuze besloten. Met elk gedicht laat de dichter iets na aan de wereld waarover zorgvuldig is nagedacht. Dichters moeten dan wel de meest voldane mensen op aarde zijn. Maar klopt dat wel?

Voor dit stuk ga ik op zoek naar dichters die vastlopen in het leven. Wat levert dat voor poëzie op en hebben anderen daar iets aan?

Dichter Erik Jan Harmens (1970) kampte met een burn-out, de gevolgen van een scheiding en een alcoholverslaving. In verschillende interviews vertelt hij hier open over. In een interview met de Volkskrant in 2013 vertelt hij dat hij een twijfelaar is. Hij twijfelt over alles. Behalve tijdens het schrijven. Dan weet hij precies welke zin goed is en welke niet. Dichten is een onmisbaar onderdeel van zijn leven, een bezetenheid. Tegelijkertijd constateert hij ook:

Als ik die knop af en toe niet omzet, word ik knettergek. Want je moet ook gewoon léven.

Het slotgedicht uit zijn bundel Open mond (2013), de eerste bundel die Harmens volkomen nuchter schreef:

sorry dat ik niet beter kan
sorry dat dit het is

sorry dat er niet nog iets achteraan komt
geen grande finale van taal

het lijkt nog het meest op lachen
maar niet zoals vroeger op het fietspad

je zegt dat ik niet wil veranderen
maar ik wil juist dat niets hetzelfde blijft


Niet meer kunnen lezen door een burn-out

Hoewel de taal er altijd was, en het schrijven ook, noemt Saskia Stehouwer (1975) zich pas dichter sinds haar debuutbundel in 2015. Wachtkamers werd bekroond met de C. Buddingh'-prijs voor het beste Nederlandstalige poëziedebuut. Een prestatie van betekenis voor iemand die door een burn-out niet meer in staat was om te lezen.

Stehouwer vond ruimte in een nieuwe baan in een natuurvoedingswinkel en in de natuur. Die ruimte bracht haar tot het schrijven van poëzie. Natuur en dichten hebben volgens Stehouwer iets met elkaar gemeen: Een bepaalde manier van leven en kijken. Een gedicht komt bij haar tot stand door met de stroom mee te gaan, je niet te verzetten, maar aangrijpen wat er op dat moment langskomt.

stroom


vandaag kwam het paard
met de dunne huid langs
beet een tand stuk op het hek
voelde het bloed langs zijn wang lopen
en begon voorgoed aan een sprong

het zwart van je ogen verandert
loopt een stukje mee met de tijd
ik ontsnap aan je blik
glip weg naar het beroerde bosje
waar ik mijn oor te luchten leg

ik herinner me
de eerste keer onder water
waar de tijd werd platgedrukt

we wisten iets wat we vergeten zijn
een stop in de gootsteen
waar water doorheen sijpelt
we gaan hardnekkig door met kijken
naar wie we waren

achter de donkere bomen
gaat steeds iemand anders schuil
je aarzelt of je het bed zult verschonen

voor het eerst versta ik wat je zegt

Deckwitz 2010.jpg

Zoek je naar ruimte en meer inzicht? Dan kun je proberen ook eens een gedicht te schrijven. En lees dichter Ellen Deckwitz (1982) om je eerste stap te zetten. Zij publiceerde Zo word je een geweldige dichter. Ze rekent af met de zwaarwichtigheid rondom dichten en nodigt met dit handboek uit om het te proberen. Inspiratie vormt een belangrijk thema. Ze laat zien hoe je middels ontspanning op vele manier open kunt staan voor inspiratie en dat sommige gedichten op een spontaan en onbewaakt moment ontstaan. Blijf alert op wat er in je hoofd gebeurt, adviseert ze. En houd altijd een notitieboekje bij de hand.

Van writers block naar burnout

Naast inspiratie, is er ook ruimte voor het fenomeen writer's block, dat voorloper kan zijn van een burn-out. Ook dichters moeten soms gas terugnemen om niet volledig vast te lopen. Deckwitz zelf leed onder een zware depressie. Maar haar liefde voor de letteren bleef. Die heeft haar gered vanwege 'de veelheid aan blikken die poëzie je biedt. En het inlevingsvermogen dat je eraan overhoudt.' 'Je wordt echt stukken empathischer als je veel leest', heeft ze gemerkt.'

RemcoCampert.jpg
Hoewel hij de oudste is van het gezelschap, met de meeste jaren ervaring, is voor Remco Campert het schrijven naar eigen zeggen altijd vanzelf gegaan. Op de website van het literatuurmuseum vind ik een fragment uit een interview in de jaren '70, waaruit blijkt dat ook Campert een tijdje door een writer's block geveld is:

Het schrijfvuur ontbrak, ik vroeg me af of ik ook de tweede helft van mijn leven met schrijven moest vullen. Aanvankelijk was het antwoord op die vraag: 'nee'. Ik had geen zin meer in het gedoe. Maar na enige jaren kwam ik erachter dat schrijven het enige is wat ik kan.

De tegenslag overwonnen, ontvangt Campert in 2015 de Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn oeuvre. Volgens de jury brengt Campert 'lichtheid in de Nederlandstalige literatuur' en noemt zijn werk 'geestig en relativerend'.'

Zelf zegt hij:

Ik heb nooit naar een lichte stijl gestreefd. Streven, dat klinkt zo moeizaam. Ik heb gewoon geschreven zoals het mij ligt. Die speelsheid zit in mijn wezen, ik neem de dingen niet te serieus. Het plezier van het schrijven stond altijd voorop. Natuurlijk. Je moet er wel lol in hebben, anders komt er niets uit je handen.

Sinds de eerste editie van het Poetry International Festival in 1969, is Campert elf keer als dichter te gast geweest. De laatste keer was in 2008. Hier kun je genieten van gedichten die hij tijdens het festival heeft voorgedragen. Je kunt luisteren en zelfs kijken naar Campert. De gedichten met een icoontje brengen je naar een audio- of videogedicht.

Gebruikte bundels en bronnen

Erik Jan Harmens. 'sorry dat ik niet beter kan…'. Uit: Open mond. Lebowski Publishers, 2013.

Interview met Erik Jan Harmens in De Volkskrant door Sara Berkeljon De chaos van een liefdesleven

De gedichten van Erik-Jan Harmens, 2013-heden op de website van de Koninklijke Bibliotheek

Saskia Stehouwer. 'Stroom'. Uit: Wachtkamers. Marmer, 2014.

Interview in Dagblad Trouw met Saskia Stehouwer door Joost van Velzen, Dichten en natuur hebben veel gemeen

Ellen Deckwitz, Zo word je een geweldige dichter. Atlas Contact, 2017.

Interview in Vrij Nederland met Ellen Deckwitz door David Kleijwegt, Hoe Ellen Deckwitz werd gered door poëzie en pillen

Over de auteur

Madea Le Noble heeft haar eerste stappen in de poëzie gezet bij Poetry International in Rotterdam. Hier was ze projectleider van de internationale website, die onder andere een online poëziemagazine publiceerde. Ze werkt nu als zelfstandig ondernemer met een eigen bureau voor culturele en redactionele projecten, gericht op Japan. Daarnaast is ze redacteur van Lifestream.

Photocredits:

Lifestream plaatst functionele -, analytische- en advertentie cookies, voor een goed functionerende website, gepersonaliseerde dienstverlening en advertenties. Zie ons privacy statement voor meer informatie.

Ja, ik accepteer cookies Nee, liever niet